Het historische orgel in de kerk van Hornhuizen is gerestaureerd en klinkt weer als vanouds. Groninger Kerken neemt het gerestaureerde instrument op donderdag 10 september 2026 opnieuw in gebruik. Daarmee begint een nieuw hoofdstuk in de opmerkelijke geschiedenis van een orgel dat zijn leven in de achttiende eeuw begon als huisorgel en via Delft en Amsterdam uiteindelijk in Hornhuizen terechtkwam.
Bijzondere levensloop
Het orgel van Hornhuizen heeft een bijzondere geschiedenis. Het instrument werd aan het einde van de achttiende eeuw gebouwd als huisorgel voor de Delftse arts en scheikundige Stipriaan-Luïscius in Delft. Na zijn overlijden in 1829 kwam het terecht bij een blindeninstituut in Amsterdam en werd vervolgens verkocht en naar Hornhuizen gebracht. Daarmee veranderde niet alleen de locatie, maar uiteindelijk ook de functie van het instrument. Het voormalige huisorgel ontwikkelde zich in de loop van de negentiende en twintigste eeuw tot het kerkorgel zoals dat in Hornhuizen bekend werd.
Een orgel met verschillende historische lagen
In de loop der tijd werkten verschillende orgelmakers aan het instrument. In 1850 werd het onder handen genomen door de firma Van Oeckelen. Rond 1900 volgde een ingrijpende verbouwing door orgelmaker Doornbosch. Een bijzonder detail is de relatie met het orgel van de doopsgezinde kerk in Noordhorn. Doornbosch gebruikte rond 1900 een deel van het materiaal uit Hornhuizen voor een nieuw instrument in Noordhorn. Zo zijn beide orgels historisch met elkaar verbonden. Het orgel van Hornhuizen is daardoor geen instrument uit één bouwperiode. Het draagt verschillende fases uit zijn lange geschiedenis in zich.
Zorgvuldige restauratie
Eind 2025 werden onderdelen van het orgel uit de kerk gehaald voor een conserverende restauratie. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door Elbertse & Van Vulpen Orgelmakers in Utrecht. Bij de restauratie stond het behoud van het historische materiaal centraal. Daarbij was bijzondere aandacht voor het oorspronkelijke achttiende-eeuwse pijpwerk en voor de veranderingen die het instrument in de eeuwen daarna heeft ondergaan.
De conditie van een deel van het pijpwerk maakte de restauratie complex. De orgelpijpen zijn afzonderlijk beoordeeld en waar nodig behandeld. Het uitgangspunt was niet om het instrument terug te brengen naar één specifiek moment in zijn geschiedenis, maar juist om recht te doen aan de verschillende historische lagen die het orgel zijn huidige karakter geven.
Fotobijschrift: Orgelfront Kerk Hornhuizen
Behoud dankzij samenwerking
“De restauratie van historische orgels is specialistisch werk. Met de restauratie van het orgel in Hornhuizen zorgen we ervoor dat dit bijzondere instrument behouden blijft. Maar minstens zo belangrijk is dat het orgel weer volop gebruikt kan worden. Een orgel is tenslotte gemaakt om te bespelen en naar te luisteren,” aldus Art Kloese, directeur-bestuurder a.i. van Groninger Kerken.
Daarbij is de steun van verschillende partijen onmisbaar. De restauratie werd mede mogelijk gemaakt door Provincie Groningen, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Cultuurfonds, het J.B. Scholtenfonds, Stichting tot behoud van het Nederlandse Orgel en de Meindersma-Sybenga Stichting.
Op donderdag 10 september nemen Groninger Kerken en de Plaatselijke Commissie van Kerk Hornhuizen het gerestaureerde officieel weer in gebruik. Daarmee wordt een bijzonder restauratietraject afgerond.